NPO Pers NPO Start
16 januari 2020

Nieuwjaarstoespraak Shula Rijxman

“NPO staat open voor samenwerking rond hoogstaande dramaseries”

Wat jullie zagen, heet de Memory Void: een kunstwerk dat ik tijdens de kerstvakantie zag in Berlijn. Het maakte een enorme indruk op mij. Tienduizend gezichten in staal, in verschillende soorten en maten die op de grond liggen. Je kunt er overheen lopen en dat maakt een ongelooflijk lawaai. Het geluid van tienduizenden, van miljoenen mensen die zijn getroffen door oorlog en geweld. Oorlogsslachtoffers, vluchtelingen, onderdrukten. Mensen die niet gehoord worden. Niet alleen lang geleden. Maar ook nu, vandaag. In onze tijd. In onze wereld.

Want - ook al vieren we dit jaar 75 jaar vrijheid - onze tijd, onze wereld is helaas nog niet vrij van angst en onderdrukking, niet vrij van woede en teleurstelling, niet vrij van haat en verdeeldheid. Niet vrij van propaganda en fake news. Mensen uitsluiten, in plaats van omarmen. Daarom zijn onafhankelijke, pluriforme media zo belangrijk. Misschien wel belangrijker dan ooit. Onafhankelijke media die gedragen worden door de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van pers. Daar ligt een belangrijke rol en verantwoordelijkheid voor de NPO en de publieke omroepen. Ieder met een eigen verantwoordelijkheid, eigen geluid en eigen inbreng.

Voor de NPO is het creëren van publieke waarde essentieel. We willen voor alle Nederlanders betekenisvol zijn. Daarom gaan we bewust sturen op publieke genres, die we integraal programmeren. We zijn hiermee afgelopen jaar al begonnen op het gebied van drama. Dit leidt tot meer impact voor onze sterke, publieke televisieseries, en biedt bovendien veel meer duidelijkheid voor de makers. We zetten dit genrebeleid verder door. Denk daarbij aan documentaires, educatie, actualiteiten en opinie. Zo pakken we onze rol - en werken we samen met de omroepen aan het beste aanbod voor kijkers en luisteraars. 

Programma’s van eigen bodem, van eigen makers en van eigen talent, die we zo breed mogelijk willen verspreiden. Want ons Nederlandse product is het waard om gezien en gehoord te worden in het overvolle medialandschap. En daarom zijn NPO Start, NPO Start Plus en NL Ziet ook zo belangrijk als onafhankelijke, Nederlandse on demand-platforms.

Tegelijkertijd staan wij ook open voor samenwerking met andere mediapartijen op het gebied van groots opgezet Nederlands kwaliteitsdrama. We willen nog dit jaar een experiment beginnen waarbij tot en met 2021 in totaal vijf producties mogelijk zijn. Partijen die zich hiervoor kunnen aanmelden zijn mediadiensten met een eigen platform, zoals bijvoorbeeld Netflix, Videoland, Disney plus en Amazon.

Deze samenwerking levert ons twee belangrijke voordelen op: meer budget voor de hele Nederlandse creatieve industrie en een breder zichtbaar Nederlands product. Tegelijkertijd moeten we ons antwoord vinden op alle nieuwe technieken en internationale machtsconcentraties die onze samenleving kwetsbaar maken. Een antwoord dat we alleen zullen vinden als we samen op zoek gaan. Samen met omroepen en nieuwsmedia, deskundigen en wetenschappers. Samen met het publiek en vanuit alle denkstromingen. Voor het behoud van onze vrijheden en voor het behoud van onze open democratie.

Claudia de Breij zei het zo treffend tijdens haar oudjaarsconference: “Democratie is een regering van de meerderheid die rekening houdt met de noden en wensen van de minderheid. Met een onafhankelijke rechtsstaat en vrije pers.” 

De meerderheid die rekening houdt met de minderheid…. Dat betekent voor ons dat we niet alleen de verhalen van de meerderheid vertellen en laten zien, maar ook – juist – de verhalen van de minderheid. Zodat iedereen gehoord wordt. Dat is wat de NPO doet: de verhalen van de hele samenleving vertellen. Voor een breed publiek. En dat doen we goed. Heel goed!

Afgelopen jaar bleven we met NPO 1 de best bekeken zender van het land. In de top 25 van populairste programma’s waren er maar liefst 19 van de NPO. NPO Start is met 2 miljoen gebruikers per week het meest gebruikte Nederlandse on demand-platform. Op radiogebied kijken we terug op een zeer bijzonder jaar. We stonden stil bij 100 jaar radio, we ontvingen koning Willem-Alexander in ons Radiohuis, waar nu ook Radio 2 en 5 vandaan uitzenden. NPO Radio 2 bleef het best beluisterde station van Nederland en de urban zender FunX zag zijn bereik onder stadsjongeren stijgen naar bijna 27 procent. Wat een prestaties!

Prestaties die ook nog eens worden gewaardeerd met prijzen. We hebben Emmy’s gewonnen, Rozen gewonnen en de Nipkowschijf gaat keer op keer naar de Publieke Omroep. Wat een waardering! Benieuwd wat dit jaar gaat brengen. 2020.

Het wordt in ieder geval een geweldig sportjaar met een EK voetbal, de Olympische Spelen en de Invictus Games. Wij zijn daarbij. En zoals ik al eerder zei, herdenken we uitgebreid 75 jaar vrijheid en zijn we bij alle herdenkingen die dit markeren. We laten zien hoe we met zijn allen onze bevrijders van toen nogmaals warm en dankbaar ontvangen.

En natuurlijk zijn we erbij als we, samen met misschien wel 200 miljoen kijkers, onze eigen Nederlandse versie van het Eurovisie Songfestival maken. En, heel bijzonder, voor dit Songfestival gaan we ALLE Nederlandse oud-deelnemers uitnodigen om erbij te zijn: van Lenny Kuhr tot de Toppers. En van Anouk tot Teach-inn. Onze vaderlandse muziekhistorie onder één dak bij de grote finale van “ons” songfestival. Het wordt een unieke editie, waar een fantastisch team op dit moment keihard aan werkt.

Komend jaar gaan we ook op veel andere gebieden laten zien dat we blijven innoveren en vernieuwen. Drie jaar geleden stond ik voor de keuze om wel of niet de WNT-norm te hanteren voor presentatoren. Dat heb ik wel gedaan. Helaas zijn er daardoor grote talenten vertrokken. Het besluit had een prijs. Maar het heeft ook laten zien dat mensen die écht betrokken zijn bij de publieke omroep een kans krijgen. Een publieke omroep die zichzelf steeds opnieuw blijft uitvinden, ook dankzij jong talent dat wij ruimschoots het podium bieden.

Een mooi voorbeeld hiervan is onze nieuwe latenightshow Op 1. Geweldig om te zien dat het publiek deze nieuwe talkshow al zo snel heeft omarmd. Duo’s van mannen en vrouwen, nieuwe én ervaren talenten die vorm en inhoud geven aan onze pluriformiteit. Daar ligt onze onderscheidende waarde. En dat wij op deze manier tegelijk een succesvolle kweekvijver zijn, daar zijn we enorm trots op!

Andere mooie voorbeelden zijn nieuwe programma’s als ‘Mondo’, over kunst en cultuur, met Nadia Moussaid. En het nieuwe shortform-programma ‘De geknipte gast’, waarin Eus een gesprek voert met een culturele gast op de kapperstoel. Of ‘Danny op straat’, waarin Danny Ghosen verslag doet op plekken die moeilijk bereikbaar zijn. Programma’s die je vooral bij de publieke omroep ziet.

We willen dat iedereen zich gehoord voelt bij de publieke omroep. Daarvoor is het van groot belang dat we open blijven staan voor nieuwe en ongehoorde stemmen. Als die nieuwe partijen ons óók willen horen. Die pluriformiteit is en blijft van groot belang, ook in 2020. Een belangrijk politiek jaar.

Het zal het jaar worden van de minister van mediazaken, Arie Slob. Want dit jaar zal echt duidelijk moeten worden of zijn plannen de Nederlandse Publieke Omroep zullen versterken of juist verzwakken. Met andere woorden: kunnen wij straks nog wel het venster op de wereld zijn…?

Vorig jaar heb ik op deze plek gepleit voor een duurzame financiering van de publieke omroep. Ook wij streven – net zoals de minister - naar zo min mogelijk reclame, maar dit mag niet ten koste gaan van het budget voor onze programma’s. Ik doe dan ook een oproep aan het kabinet om de plannen rondom de Ster opnieuw te bekijken. Om ervoor te zorgen dat de maatregelen niet ten koste gaan van de programma’s waar ons publiek zo van geniet.

Tot slot wil ik nog iets zeggen over mijzelf. Omdat ik alweer acht jaar deel uitmaak van de raad van bestuur, mag ik nog precies twee jaar deze mooie functie als voorzitter bekleden. Dat betekent ook dat ik een tussenbalans mag opmaken. We hebben de laatste jaren veel bereikt. We zijn herkenbaarder geworden bij het publiek door de invoering van één NPO-merk. We zijn veelzijdiger en slagvaardiger geworden, zowel op radio, televisie als online worden we door een groot publiek gevonden.En, misschien wel het belangrijkste voor onze missie, we zijn publieker geworden in ons aanbod. Ik ben trots op alle mensen bij de publieke omroep die dit samen met mij, en met mijn collega's Martijn en Paul hebben gerealiseerd.

Toch moet ook ik kritisch blijven. Wat kunnen we het komende jaar verbeteren om in de voorhoede te blijven meespelen? De discussie rond de latenight-talkshow heeft laten zien dat we kwetsbaar zijn, vooral als het gaat om het laten doorstromen van nieuw talent. Ook op het gebied van diversiteit gaat het langzamer dan ik zou willen.

Daarom stel ik het volgende voor:

  • Samen met de omroepen gaan we dit jaar een convenant sluiten om te zorgen voor meer diversiteit bij de publieke omroep. Met daarin concrete afspraken en doelstellingen.
  • Verder wil ik dat we in onze programmering nieuwe plekken creëren voor nieuw talent. Denk daarbij aan een programma als Middageditie, zo’n soort journalistiek programma zou ik graag terugzien, overdag bij de NPO op tv.
  • Voor het verbeteren van het bereik onder jongeren, moeten we ook de handen ineen slaan. Ik vraag daarom onze afdelingen video en audio om een actieplan op te stellen, samen met omroepen en andere programmamakers.
  • En we gaan in de programmering meer ruimte bieden aan de thema’s van deze tijd. Denk daarbij aan klimaatverandering, de kenniseconomie en de toenemende intolerantie in de samenleving.

Beste collega’s, lieve mensen,

Ik wens jullie allemaal hoe dan ook een heel mooi, gezond en gelukkig nieuwjaar. Maar ik wens ons allemaal vooral een nieuw jaar waarin we samen hard blijven werken aan een onafhankelijke publieke omroep die de eerlijke verhalen vertelt. De verhalen van tienduizenden, miljoenen mensen die gehoord en gezien willen worden. Zodat we ook de komende 75 jaar - en natuurlijk nog lang daarna - volop vrijheid kunnen vieren!

Shula Rijxman

Laatste persberichten

Meer persberichten